zeigarnik etkisi

Yarım kalan şeyler neden unutulmaz?

Zeigarnik etkisi

Dilinize takılan bir şarkının, bütün bir gün boyunca kafanızı meşgul ettiği zamanlar oldu mu?

Ya da yarıda kesmek zorunda kaldığınız tatilin, tadının damağınızda kaldığı anlar?

Çocuklarınızı zorla götürdüğünüz misafirlikte, oyunun en can alıcı yerinde, “Hadi gidiyoruz!” dediğinizde, neden bu sefer de zorla eve getirirsiniz?

Okul yıllarından geriye en çok aklımızda kalan konular, neden o zamanlar öğrenmekte en çok zorlandığımız dersler olmuştur?

Bir sınav sonrasında, neden çözdüklerimizden çok, çözemediklerimiz aklımızda kalır?

İzine çıkarken, neden kafamızı en çok bitiremediğimiz işlerin ne olacağı meşgul eder?

Bunlar gibi, geçmişte çeşitli sebeplerden dolayı gidemediğimiz yerlerin, yapamadığımız, ya da alamadığımız şeylerin içimizde bir nevi ukde olarak kalmasının sebebini psikologlar “Zeigarnik Etkisi” ile açıklamışlar.

 

zeigarnik etkisi

Zeigarnik etkisi, Rus psikolog Bluma Zeigarnik’in Viyana’da bir restoranda otururken, dikkatini çeken garsonların varlığı ile ortaya çıkmış.

Garsonların, siparişleri servis esnasında hatırlarken, servis bitiminde, hatırlamıyor olduğunu fark etmesi, Zeigarnik’in tamamlanmamış işlerin hafızada farklı bir konumda olup olmadığını araştırmasına neden olur.

Tamamlanmamış ya da yarım kalmış her şeyin, insan hafızasında kalıcı bir yeri vardır.

Ve insan, ilk önce tamamlayamadığı şeyleri hatırlar.

Bu biraz da insanın tamamlanmamış şeye, tam olarak sahip olamadığı için duyduğu merak ve istek ya da ona yeterince doyamamış olması nedeniyle hissettiği tatminsizlik duygusu ile de açıklanabilir.

Tamamlanarak bir sonuca varılmış şeyler, bittiğinden, insanı tatmin ettiğinden, elde edilerek başarıya ulaşıldığı hissinden dolayı aynı zamanda bir rahatlama ve doymuşluk hissi verdiğinden yavaş yavaş da zihnin derinlerine inmeye başlar.

Bu yüzden, bir yap-boza başlandığında, onu bitirmeden rahat edilemez.

Ya da kadınlar, evi temizlemeden çayı demleyemez.

“Başlamak bitirmenin yarısıdır.” diye boşa dememişler. İnsan bir işe başladı mı, onu yarım bırakmaktan çok bitirmenin derdine düşer. Çünkü yarım kalmışlar, insanın zihnini sürekli meşgul eder.

Bilinçaltı, insana başka bir işe rahat geçilebilmesi için, önceki işin bitirilmesi gerektiği, aksi halde bütün işlerin ters gideceği yönünde baskı yapar.

Pek tabi, “Evlilik aşkı öldürüyor.” düşüncesini de bu etkiyle açıklamak mümkün. Büyük ihtimalle, tamamlanmış ve belli bir sonuca ulaşıldığı için başlangıçtaki merak ortadan kalktığından, belki de o heves bittiğinden, evliliğin aşkı öldürdüğü yargısına varılmış.

 

evlilik aşkı öldürüyor

Zeigarnik etkisini, severek izlenilen dizilerde de görmek mümkün.

Dizilerin son sahneleri genelde can alıcı bir yerde biter ve siz de merakla bir sonraki haftanın gelmesini beklersiniz.

Acaba, kız adamı görmüş müdür? Ya da adam, diğer karakteri gerçekten öldürmüş müdür? gibi muallakta kalan her şey, insanda heyecan ve soru işareti bıraktığından, seyircilerin bir sonraki haftayı ısrarla beklemesine neden olur. Çünkü gizemli bir son olmuştur ve ne yazık ki bu merakın bitmesi için de bir sonraki haftanın beklenmesi gerekir.

 

coming soon

İnsanın aklında en çok, “Babam ve Oğlum”, “Issız Adam”, “Titanic” gibi mutlu sonla bitmeyen filmlerin kalması da bu yüzdendir. Çünkü hikaye tam olarak bitmemiş, kahramanlar birbirine kavuşamamış, her şey yarım kalmıştır.

Zeigarnik etkisiyle gelen erteleme hissini yenebilmemiz için, herhangi bir yerden başlamak, bu etkiyi tam olarak ortadan kaldırabilmek için de, o şeyi tamamlamak yeterli oluyormuş.

Durduk yerde dilimize takılan o şarkıdan kurtulabilmemiz için de, onu baştan sona söylememiz yeterli o halde. Çünkü, dilimize dolanan o şarkının son sözlerini düşündüğümüzde, zihnimiz de o döngüyü tamamladığını ve artık kapatabileceği mesajını veriyor.

Hal böyleyken, geçmişte tamamlanamayan, hatta “eski defter” diye tabir edilen yaşanmışlıkların neden hala unutulamadığını da Zeigarnik etkisiyle açıklamak mümkün demek ki.

Sizin, hala kapatamadığınız eski defterleriniz var mı peki?

 

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.